Historyczne centrum Triestu jest bardzo rozległe. Niestety nie ma w sobie typowego włoskiego klimatu, raczej austriacki, czemu się trudno dziwić, skoro ukształtowało go 500 lat panowania Habsburgów. Miasto mnie wprawdzie nie zauroczyło, ale znalazłam tam sporo obiektów wartych uwagi. O części opowiedziałam już poprzednim razem, a teraz zaprezentuję jedynie dwa place, ale za to duże. Musieliśmy się sporo nachodzić, żeby je obejrzeć.
Zaczęliśmy od wytyczonego w 1879 roku Piazza Unità d'Italia (Plac Zjednoczenia Włoch). Jego nazwa zmieniała się wielokrotnie: Piazza San Pietro (od kościoła św. Piotra, który stał tu od XIV wieku do drugiej połowy XVIII wieku), Piazza Grande z okresu panowania habsburskiego, Piazza Francesco Giuseppe (Plac Franciszka Józefa) od 1915 roku na cześć cesarza Austrii, Piazza Unità: od listopada 1918 roku po powrocie Triestu do Królestwa Włoch. Obecną nazwę - Piazza dell'Unità d'Italia - otrzymał w 1955 roku, po ostatecznym przyłączeniu Wolnego Terytorium Triestu do Włoch.
Jest on jednym z największych placów miejskich w Europie, a największym wśród położonych bezpośrednio nad morzem. Odbywają się tu różne uroczystości, na jedną z nich trafiliśmy. Dekorowano oficerów jakimiś medalami, orkiestra grała hymn, a nastrój panował pośredni między wielką pompą, a wesołym festynem. Nawet mi się podobało:
Wokół placu, zaraz po jego powstaniu, wzniesiono kilka dużych pałaców i monumentalnych budynków. Od strony morza, zgodnie ze wskazówkami zegara, stoją: Palazzo del Governo, Palazzo Stratti, Palzzo Modello, Palazzo del Municipio, Palazzo Pitteri, Grand Hotel Duchi D'Aosta i Palazzo Lloyd. Spróbuję każdy z nich krótko przedstawić.
Palazzo del Governo, zwany też Palazzo della Luogotenenza Austriaca, mieści biura regionalnego rządu prefektury Triestu. Zbudowany został w 1905 roku w stylu z pogranicza neorenesansu i secesji wiedeńskiej. Stanął na miejscu dawnego Namiestnictwa Austriackiego, wzniesionego w połowie XVIII wieku przez cesarzową Marię Teresę i stąd wzięła się właśnie jego druga nazwa:
Na prawo od niego stoi neoklasycystyczny Palazzo Stratti, wzniesiony dla kupca Nicola Strattiego w 1839 roku, według projektu Antonia Buttazzoniego. Z powodu kłopotów finansowych pierwotnego właściciela, już w 1846 roku pałac przeszedł w ręce ubezpieczyciela Assicurazioni Generali i pozostaje w nich do dzisiaj. W 1872 roku architekci Eugenio Geiringer i Giovanni Righetti przeprowadzili radykalną przebudowę fasady w stylu eklektycznym. Na szczycie budynku znajduje się efektowna grupa rzeźbiarska dłuta Luigiego Zandomeneghiego, przedstawiająca m.in. Alegorię Triestu, Fortunę, Postęp oraz model lokomotywy parowej z 1837 roku:
Na parterze Palazzo Stratti działa historyczna kawiarnia Caffè degli Specchi (Kawiarnia lustrzana), otwarta w 1839 roku, należąca do najważniejszych miejsc spotkań w mieście. Jej wnętrze przypomina XIX-wieczne salony. Nazwa kawiarni pochodzi od tradycji grawerowania ważnych wydarzeń historycznych na lustrach lub szklanych taflach, które istniały od momentu jej otwarcia, a niektóre z nich zachowały się do dziś. Kawiarnię tę odwiedziliśmy i chwilę posiedzieliśmy przy soczku i kawce:
Kolejny budynek, przylegający do poprzedniego, wzniesiono w latach 1871 - 1872 na miejscu, gdzie niegdyś znajdowała się średniowieczna kaplica pod wezwaniem św. Piotra, od której pochodziła najstarsza nazwa placu. W ramach prac rewitalizacyjnych placu, gmina Triestu zleciła architektowi Giuseppe Bruniemu zaprojektowanie specjalnego budynku w stylu eklektycznym. Miał on służyć jako wzór dla innych, które zamierzano postawić później wokół placu, stąd jego nazwa: Palazzo Modello. Nie do końca się ten zamysł udał, ale stojący naprzeciwko hotel rzeczywiście wygląda podobnie. Palazzo Modello:
Środkowa pierzeja to miejsce, gdzie już wcześniej znajdowały się budynki użytkowane przez radę miejską: XVII-wieczna Loggia z dzwonnicą oraz pochodzący z XV wieku Palazzo del Magistrato Civico. Obecnie zajmuje ją eklektyczny ratusz (Palazzo del Municipio), zaprojektowany przez architekta Giuseppe Bruniego i wzniesiony w latach 1873-1875. Projektując fasadę, Bruni próbował nawiązać do cech architektonicznych starego Pałacu Magistrackiego. Budynek składa się z dwóch bocznych korpusów o wysokości czterech pięter oraz korpusu centralnego, wyższego o jedno piętro i charakteryzującego się bogatszymi elementami dekoracyjnymi. Z centralnej części wznosi się wieża zegarowa z dwoma brązowymi Maurami, wyrzeźbionymi przez Franco Asteo i uderzającymi w dzwony. Bruni zamówił figurki Maurów na pamiątkę tych, które dawniej znajdowały się na szczycie Wieży Mandracchio, czyli Wieży Portowej, zburzonej w 1838 roku (w 1972 roku zastąpiono je kopiami):
Trzeci bok rozpoczyna Palazzo Pitteri znany również jako Palazzo Plenario-Pitteri. Zbudowany w 1780 roku, w stylu późnego baroku, jest najstarszym budynkiem na placu. Pierwszym właścicielem był bogaty kupiec Domenico Plenario, który zlecił budowę pałacu friulijskiemu architektowi Ulderico Moro. W 1834 roku pałac kupił Leopold Pitteri:
Następny budynek zajmuje obecnie Grand Hotel Duchi D'Aosta (na zdjęciach powyżej - drugi od lewej). Jego poprzednie nazwy to hotel Garni i hotel Vanoli (do 1972 roku). Już w XIV wieku stał w tym miejscu budynek, przeznaczony do przyjmowania podróżnych, znany jako Hospitium Magnum. Początkowo zbudowany dla kupców przejeżdżających przez miasto, na przestrzeni wieków zyskał tak znaczną renomę, że w XVII wieku zatrzymały się tam córka arcyksięcia Karola II oraz infantka Hiszpanii, Maria Anna Habsburg. W 1727 roku, na miejscu Hospitium Magnum oraz przyległej Osterii del Dazio, gmina Triestu wybudowała Osterię Grande, która niecałe 40 lat później została odrestaurowana i rozbudowana, po czym przyjęła nazwę Locanda Grande. Podczas przekształceń urbanistycznych, które dotknęły plac w 1847 roku, Locanda Grande została zburzona, a w 1873 roku powstał nowy hotel, istniejący do dziś. Fasadę wieńczy inskrypcja z datą budowy, a nad nią znajduje się grupa rzeźbiarska złożona z kobiecej figury, symbolizującej Triest, oraz męskiej postaci Merkurego, bożka handlu:
Poniżej widoczny cały trzeci bok placu:
Ostatnim budynkiem jest Palazzo Lloyd, najbardziej imponujący budynek na placu Unità d'Italia. Zbudowano go w latach 1880 - 1883 dla założonej w 1836 roku kompanii żeglugowej Lloyd, która od 1922 roku przyjęła nazwę „Lloyd Triestino”. Zaprojektował go w stylu eklektycznym wiedeński architekt Heinrich von Ferstel. Majestatyczność obiektu podkreślają starannie dopracowane elementy dekoracyjne, na przykład szczyt fasady z symbolem Lloyda i różnymi posągami, między innymi Eola, Merkurego, Wulkana i Neptuna. W poziomie parteru zwracają uwagę dwie fontanny z umieszczonymi w niszach marmurowymi posągami kobiecymi, autorstwa Josefa Pokornego i Hugo Härdtla. Lewa przedstawia nimfę Tetydę (Teti lub Tethys) jako alegorię słodkiej wody, a prawa - boginię Wenus, symbol wody morskiej. Od 1991 roku Lloyd przeniósł się w inne miejsce, a w pałacu mieści się siedziba władz regionu:
Czwarty bok nie jest zabudowany, otwiera się na morze. W tej części ustawiono Monumento Leonardo Manzi - pomnik poświęcony bohaterom I wojny światowej w formie dwóch masztów flagowych z rzeźbami żołnierzy u podstawy:
Na środku placu wyróżnia się okazała barokowa Fontanna Czterech Kontynentów (Fontana Quattro Continenti), ukończona w latach 50-tych XVIII wieku. Jej budowa miała podkreślić wielkość i bogactwo miasta. Została stworzona przez rzeźbiarza z Bergamo, Giovanniego Battistę Mazzoleniego. Świat przedstawiony jest za pomocą czterech alegorycznych posągów, które przywołują cechy mieszkańców znanych wówczas czterech kontynentów (Europy, Azji, Afryki i Ameryki). Woda płynęła z czterech alegorycznych figur rzek, wskazując poszczególne kontynenty. Przedstawienie Nilu ma zasłoniętą twarz, ponieważ rzeczywiście jego źródła były wówczas nieznane. Na szczycie fontanny stoi uskrzydlona postać kobieca z otwartymi ramionami, symbolizująca Triest. Statua, leżąca na skałach Karsu, otoczona jest paczkami, belami bawełny i linami. Jest to symboliczny obraz miasta, które gościło kupców z całego świata, a głównie ze Wschodu:
Na placu jest jeszcze kolumna z postacią Karola VI Habsburga na szczycie:
Sąsiedni Plac Giełdy (Piazza della Borsa) jest dużo mniejszy i bardziej klimatyczny. Pierwotnie nazywał się Piazza della Dogana, od budynku, który niegdyś stał w miejscu obecnego Palazzo Tergesteo. Jego obecna nazwa w oczywisty sposób wywodzi się od giełdy, działającej tam od ponad 250 lat. Giełda Papierów Wartościowych w Trieście została założona w 1775 roku jako „Giełda Kupiecka”, gdzie handlowano wszystkimi typowymi towarami. W 1856 roku rozpoczął się też handel akcjami i obligacjami. Po I wojnie światowej i przyłączeniu Triestu do Włoch, Giełda Papierów Wartościowych zgodnie z włoskim prawodawstwem została oddzielona od Giełdy Handlowej. W 1997 roku dziesięć włoskich giełd połączyło się w jedną całość.
Dynamicznie rozwijająca się giełda wymagała specjalnych pomieszczeń, więc w latach 1802 - 1806 zbudowano budynek, który dziś się zdecydowanie wyróżnia na placu. Zaprojektowany przez architekta z Maceraty, Antonia Mollariego, jest znakomitym przykładem architektury neoklasycystycznej. Nazywany jest Palazzo Borsa Vecchia (Stara Giełda), jako że pełnił swoją funkcję tylko do roku 1844. Obecnie w Borsa Vecchia mieści się Izba Handlowa miasta. Fasada z czterema kolumnami doryckimi i tympanonem nadaje budynkowi wygląd świątyni. Na parterze w niszach umieszczono alegorie Azji, Afryki, Ameryki i Europy, stworzone przez Domenica Bantiego, Bartolomeo Ferrariego i Antonia Bosę. Wyżej pojawiają się postacie, które symbolizują związek budynku z handlem, żeglugą i miastem: Wulkan i Merkury, a na balustradzie Dunaj, Geniusz Triestu, Minerwa i Neptun:
Na lewo od Borsa Vecchia znajduje się Palazzo Tergesteo, neoklasycystyczny kompleks handlowo-biurowy z krytą galerią. Z zewnątrz nie wydaje się specjalnie ciekawy, ale w środku ma galerię w kształcie krzyża z przeszklonym sufitem. Ponieważ nie przyszło mi do głowy tam wejść, zdjęcie (tylko wnętrza) pożyczyłam ze strony https://citysmart.cloud/en/poi/palazzo-tergesteo
Teren pod budowę zakupiono w 1838 roku, a wśród założycieli i akcjonariuszy spółki budowlanej znaleźli się prominentni przedsiębiorcy tamtego okresu, tacy jak Karl Ludwig von Bruck czy Pasquale Revoltella. Projekt wykonał Francesco Bruyn, a prace przy budowie trwały od 1840 do 1842 roku. Dwa lata później budynek stał się oficjalną siedzibą giełdy i pełnił tę funkcję do 1928 roku, do jej ponownej przeprowadzki.
Tym razem giełdę przeniesiono do Palazzo Dreher, zaprojektowanego przez wiedeńskich architektów Emila Bresslera i Gustava Wittrischa, a zbudowanego w 1910 roku. Ten eklektyczno - secesyjny budynek z zaokrąglonym narożnikiem, stojący na prawo od Palazzo Borsa Vecchia, został wzniesiony na prywatny użytek rodziny Dreher, właścicieli browaru, stąd jego pierwotna nazwa. Przez długi czas był największym budynkiem w mieście: miał 19 pokoi, mógł pomieścić do 2000 osób, a nawet posiadał ogród na dachu. Narożna wieża z trzema okrągłymi tarasami, wznosząca się na dwóch parach doryckich półkolumn, które obramowują drzwi wejściowe, jest niewątpliwie najciekawszą częścią budynku. Pod koniec lat 20-tych pałac odnowiono według projektu triesteńskiego architekta Gustavo Pulitzera-Finaly'ego, poddając go niewielkim przeróbkom, aby dostosować do potrzeb Giełdy, którą tu ulokowano w 1928 roku. Od tego czasu obiekt jest znany jest jako Palazzo della Borsa Nuova. Wprawdzie od 1997 roku nie pełni już swojej dawnej funkcji, pozostając własnością Izby Handlowej Venezia Giulia, ale wielki napis nad wejściem pozostał:
Na zdjęciu powyżej, na prawo od Borsa Nuova widoczny jest budynek znany jako Casa Rusconi. Powstał na zamówienie rodziny Rusconi, zamożnych aptekarzy osiadłych w Trieście. Projektant Giovanni Scalmanini w 1860 roku całkowicie przekształcił wcześniejszą, osiemnastowieczną konstrukcję, nadając budynkowi bogatą eklektyczną fasadę, nawiązującą do stylu weneckiego renesansu. Do jej charakterystycznych elementów należą dekoracyjne obramowania okien z łukowatymi naczółkami oraz rzeźby umieszczone w niszach:
Na prawo od niego, na Piazza Borsa i dalej, na reprezentacyjnej ulicy Corso Italia, stoi cały rząd pięknych budynków, a na ich tle dodatkowe dekoracje placu - fontanna Neptuna i kolumna Leopolda I. Fontanna została zbudowana w latach 50-tych XVIII wieku. Mitologiczna postać Neptuna, boga morza i żeglarzy, symbolizuje znaczenie Triestu jako głównego portu morskiego Austro-Węgier. Kamienna kolumna upamiętnia wizytę cesarza Leopolda I w Trieście w 1660 roku. Umieszczony na niej posąg z brązu, zaprojektowany przez Carla Trabucco, przedstawia Leopolda w szatach cesarskich, z berłem i globusem:
Niecałe 100 metrów od tego miejsca zaczyna się najstarsza część Triestu, do której się udaliśmy, ale notkę pora kończyć, więc ciąg dalszy będzie jutro.
