Preszów (Prešov), miasto wielu kultur i wyznań

    Charakter miasta ukształtowali mieszkańcy różnych narodowości i wyznań, co daje się zauważyć dzięki obecności rozmaitych obiektów sakralnych. Post ten poświęcę właśnie wielowyznaniowemu charakterowi miasta. 

  Lokalizację poszczególnych świątyń pokazuje mapa. Nie jest to klasyczny plan zwiedzania, bo trochę poskaczemy w różne strony, omijając budynki świeckie. Oczywiście dokładnie takiego spaceru nie odbyliśmy, ale w różnych momentach wszystkie zaznaczone punkty odwiedziliśmy:

  Ponieważ zaparkowaliśmy w okolicy skrzyżowania ulic Remscheidská i Levočská, zwiedzanie zaczęliśmy od dzielnicy żydowskiej:

  Weszliśmy wejściem z prawej strony. Domku nr 5 w ogóle nie zauważyłam. Dwa kolejne obiekty nie pełnią już takiej funkcji, jak dawniej. Dom Rabina wyremontowany, ale zamknięty, Klaus Synagoga (Chasydska) to jakiś zakład rehabilitacyjny z masażami:

  Skierowaliśmy się od razu do głównego budynku, Synagogi Ortodoksyjnej, zbudowanej w 1898 roku w stylu mauretańskim:

 W jej wnętrzu uwagę przyciąga bogato zdobiona bima oraz misternie malowane detale. Na piętrze synagogi, w miejscu dawnego babińca, znajduje się Muzeum Żydowskie, a bimę można oglądać z góry:

   Dawna Synagoga Aszkenazyjska została wybudowana w 1900 roku i funkcjonowała do 1942 roku. W październiku 1995 roku została odsłonięta tablica, przypominając o zagładzie miejscowej społeczności żydowskiej. W pobliżu znajduje się też pomnik:

  Drugi punkt na liście to barokowy kościół podwezwaniem świętego Franciszka z Asyżu. Jest on częścią franciszkańskiego klasztoru świętego Józefa, zbudowanego około 1380 roku przez zakon karmelitów. W 1661 roku gotycki kościół i zabudowania klasztorne po karmelitach otrzymali franciszkanie. Niestety podczas naszej wizyty kościół był zamknięty. Zdjęcia robione przez szybkę dały efekt odbicia drzew sprzed kościoła, co zauważyłam dopiero po powrocie. Ostatnie dwa to mizerne próby ratowania sytuacji, widocznej na poprzednim zdjęciu w postaci białej ramki nad ołtarzem, z drzewami w środku:

  Sobór (cerkiew) świętego Aleksandra Newskiego, zbudowany w latach 1946–1950, nawiązuje do tradycji prawosławnej architektury rosyjskiej, posiada sześć cebulowatych kopuł i jest główną świątynią Kościoła Prawosławnego na Słowacji:

   Gotycki kościół Najświętszej Marii Panny, czyli obecną katedrę greckokatolicką pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, zaczęto budować w 1429 roku na miejscu kaplicy przy szpitalu miejskim, powiększając przy okazji klasztor. W połowie XVIII wieku kościół został przebudowany w stylu barokowym. Z pierwotnej budowli zachowało się jedynie sklepienie nad chórem (w dawnym prezbiterium). W 1818 roku utworzone zostało w Preszowie biskupstwo greckokatolickie. Kilka lat później kościół przekazano grekokatolikom, przeznaczono na katedrę oraz ponownie rozbudowano. W 1865 roku. podwyższono wieżę. Po różnych perturbacjach za czasów władzy komunistycznej, wrócił on do grekokatolików na fali praskiej wiosny w 1968 roku. Wewnątrz na stropie nawy znajdują się rokokowe freski. Biało-złoty Ikonostas, którego autorami są artyści z Wiednia, pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Na prawej ścianie widnieje kopia Całunu Turyńskiego. Obok znajduje się bogato zdobiony Pałac Biskupi: 

   Jak już wspominałam poprzednio, w samym centrum miasta ulica Hlavna rozdziela na dwie części, tworząc na środku plac w kształcie wrzeciona. Na placu tym stoi późnorenesansowy kościół ewangelicko - augsburski Świętej Trójcy z barokowymi organami, wybudowany w latach 1642-1647. Tuż obok jest katolicka katedra, co samo w sobie jest zadziwiające, a plac wypełnia jeszcze kilka innych ważnych budowli. Wszystkie one, a więc także katedra, zostały opisane we wcześniejszym wpisie. A oto już kościół ewangelicki, którego zdjęcia kończą obecną notkę:

Preszów (Prešov) - królewskie miasto

  Do Preszowa można dojechać ze Smerekowca w 75 minut. To tylko 45 minut dłużej, niż do Bardejowa, w którym byliśmy rok temu. A miasto dużo większe i bogatsze, więc wiadomo było, że przy najbliższej okazji spróbujemy. I właśnie teraz to nastąpiło.

    Preszów (Prešov), dawniej Eperies, Fragopolis lub Eperiessinum, potem Presachaum i Prjašiv, to jedno z najstarszych wolnych miast królewskich na Słowacji, metropolia regionu Szarysz, miasto kultury zachodniej i wschodniej, miasto soli. Jest trzecie co do wielkości w kraju, po Bratysławie i Koszycach. To także ważny ośrodek kulturalny, ekonomiczny i administracyjny. Leży na wysokości 252 m n.p.m., u zbiegu rzek Torysa i Sekčov w północnej części Kotliny Koszyckiej, do której od zachodu przylega Wyżyna Szaryska (Šarišská vrchovina). Od strony południowo-zachodniej miasto otaczają Góry Slanskie. Preszów znajduje się dokładnie na 49 równoleżniku, co łączy go na przykład z Czeskimi Budziejowicami, niemieckim Regensburgiem, Paryżem, wyspą Nowa Fundlandia i ukraińskimi miastami Sewerodonieck, Rubiżne lub Kałusz.  

  Oficjalna historia Preszowa rozpoczęła się w 1247 roku, kiedy to w dokumencie króla Beli IV po raz pierwszy o nim wspomniano. W XIII wieku obszar ten podlegał osadnictwu niemieckiemu, co wraz z korzystnym położeniem na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych, przyspieszyło jego przekształcenie z osady wiejskiej w miasto i późniejszy szybki rozwój. Prawa miejskie Prešov uzyskał w 1299 roku, a w 1374 roku uzyskał status wolnego miasta królewskiego. W XIV i XV wieku przeżywał znaczny rozkwit gospodarczy, co znalazło odzwierciedlenie także we wspaniałej architekturze domów miejskich, które w centrum miasta zachowały się do dziś. W XIV wieku miasto zostało twierdzą dzięki budowie murów obronnych. O bardzo wysokim poziomie edukacji z tego okresu świadczy historia szkoły staromiejskiej. Również reformacja wpłynęła na dalszy rozwój, zwłaszcza w dziedzinie edukacji (Kolegium Ewangelickie). W XVII i XVIII wieku miały miejsce bunty stanów i epidemie dżumy. Po tych wydarzeniach miasto zaczęło się rozwijać gospodarczo, dzięki wydobyciu soli w wiosce Solivar (dziś część Preszowa).

  Historyczne centrum miasta to miejski rezerwat zabytkowy (Mestská pamiatková rezervácia Prešov). Naliczono tu 325 zabytków narodowych. Najwięcej ich znajdziemy na placu w okolicach katedry. 

  W tym miejscu ulica Hlavna rozszerza się i rozdziela na dwie części, tworząc na środku wrzecionowaty plac. 

  W jego centrum, w najszerszym miejscu, stoi Konkatedra świętego Mikołaja. Początki tego najważniejszego i jednego z najstarszych zabytków Preszowa sięgają okresu przedmiejskiego. Gotycka budowla z 1347 roku, powstała w miejscu, gdzie wcześniej stał kościół niemieckiej ludności. W przeszłości była uważana za jeden z najdoskonalszych kościołów halowych na terenie dawnych Węgier. W XVII i XVIII wieku ją przebudowano w stylu barokowym. W 1788 roku zniszczył ją pożar. Podczas odbudowy dodano klasycystyczny portal przy wejściu od strony południowej. Wieża ma 60 metrów wysokości. Na początku XX wieku dobudowano jej neogotyckie zwieńczenie. Z pierwotnego gotyckiego i renesansowego wnętrza katedry preszowskiej zachowało się bardzo niewiele - kilka gotyckich rzeźb, chrzcielnica z czerwonego marmuru z okresu wczesnego renesansu, z kutą miedzianą pokrywą, a także malowidła na ścianie północnej, pochodzące z przełomu XV i XVI wieku. Niezwykle cenna jest Grupa Ukrzyżowania na łuku tęczowym z 1350 roku. W 2008 roku kościół parafialny św. Mikołaja został podniesiony do rangi katedry:

   Stara Miejska Szkoła działała już w średniowieczu. O jej wysokim poziomie w tamtym czasie świadczy obecność absolwentów na różnych zagranicznych uniwersytetach w Wiedniu (w 1415 roku), Krakowie czy miastach włoskich. W 1667 roku szkoła miejska przestała istnieć. Od 1673 roku otwarto tu gimnazjum jezuickie. Pod koniec XIX wieku przekształcono je w królewskie gimnazjum katolickie. Obecnie mieści się tu również polski konsulat:

   Kolegium Ewangelickie rozpoczęło regularne nauczanie w 1667 roku. W XIX wieku stało się jedną z najważniejszych szkół wyższych na Węgrzech, a potem najważniejszym zabytkiem protestanckiej edukacji na Słowacji. Najpiękniejszym pomieszczeniem jest uniwersytecka biblioteka kolegialna, z ponad 40 tysiącami woluminów. Na narożniku umieszczono pamiątkową tablicę z nazwiskami dwudziestu wybitnych mieszczan, skazanych przez generała Caraffa, torturowanych i straconych w 1687 roku podczas masakry preszowskiej. Jest tam również stosowna rzeźba:

  Rzeźba Immaculata to barokowy pomnik,  zbudowany w 1751 roku ku pamięci ofiar epidemii dżumy, jaka nawiedziła miasto na przełomie XVII i XVIII wieku:

  Fontanna Neptuna została ufundowana w 1826 roku przez żydowskiego handlarza Marcusa Hollandra w ramach podziękowania władzom miasta za zgodę na osiedlenie się i działalność handlową w Preszowie. Dawniej była także ważnym punktem czerpania wody. Neptun, wsparty na trójzębie i otoczony wodnymi stworami, to dzieło Vincenta Staviarskiego, znanego koszyckiego rzeźbiarza. Swoją drogą przedziwna jest skłonność do stawiania tych wszystkich "Neptunów" oraz pozdrawiania się żeglarskim "ahoj!" w kraju, który nigdy nie posiadał dostępu do morza:

  Pomnik Jana Pawła II, moim zdaniem wyjątkowo udany, został wykonany z brązu. Mierzy 2,5 metra wysokości i waży pół tony, a jego twórcą jest rzeźbiarz Peter Beňo. Przedstawia postać papieża w geście błogosławieństwa. W odróżnieniu od wielu naszych rodzimych dzieł nie jest to karykatura, tylko bardzo naturalna podobizna:

  W południowej części placu stoi pomnik - grobowiec radzieckich wyzwolicieli, ozdobiony sierpem i młotem. Jakoś Słowakom to nie przeszkadza:

  Oprócz opisanej powyżej katedry, w Preszowie jest też wiele innych kościołów, ale im poświęcę osobną notkę z uwagi na charakterystyczny, wielowyznaniowy charakter miasta. Również kamienice, stojące przy placu oraz dalej, po obu stronach ulicy Havnej, zasługują na swój niezależny wpis.