Udine szlakiem Tiepolo

   W Udine można spokojnie spędzić tydzień i się nie nudzić. My nie byliśmy aż tak długo, ale miejsc, obiektów, a przede wszystkim wrażeń do opisania mam mnóstwo. Dzisiaj zaprezentuję tylko dwie budowle (Pałac Arcybiskupi i katedrę), ale za to tak bogate, że jedna notka nie wystarczy do opisania ich w pełni. Miałam więc do wyboru wyemitować dwie albo ograniczyć liczbę zdjęć i skrócić opisy. Ponieważ nie czuję się ekspertem i nie piszę monografii, zdecydowałam się na to drugie rozwiązanie.

   Zacznę od tytułowego bohatera. Giovanni Battista Tiepolo lub Giambattista Tiepolo był włoskim malarzem, rysownikiem, grafikiem i rytownikiem okresu rokoka, ostatnim z wielkich mistrzów weneckiego malarstwa dekoracyjnego. Urodził się w Wenecji w 1696 roku, a zmarł w 1770 roku w Madrycie. Wykonywał obrazy religijne dla kościołów i pałaców, olbrzymie malowidła ścienne, sceny mitologiczne i alegoryczne oraz portrety. Pozostawił po sobie między innymi 400 płócien i 20 olbrzymich zespołów dekoracyjnych, malowanych klasyczną techniką al fresco. 

  Swój pierwszy wielki cykl fresków artysta stworzył w latach 1726–1729 w Palazzo Arcivescovile w Udine, na zlecenie patriarchy Dionisio Dolfina. Pałac ten był rezydencją Patriarchów Akwilei od 1593 do 1751 roku, a obecnie mieści się w nim Galeria Tiepolo i Muzeum Diecezjalne, otwarte dla publiczności w 1995.

  Pałac Arcybiskupi to oczywiście nie tylko Tiepolo, więc w opisie będzie trochę artystycznego nieładu, ale od Tiepola zaczynam.

 Wchodzimy przez imponujące, okazałe schody, których budowę Dionisio Delfino zlecił weneckiemu architektowi Domenico Rossiemu w 1725 roku. Prowadzą one na wyższe piętra pałacu. W 1726 roku na środku sufitu klatki schodowej Tiepolo namalował fresk przedstawiający "Upadek Zbuntowanych Aniołów" (Caduta degli angeli ribelli), otoczony ośmioma monochromatycznymi scenami z Księgi Rodzaju:

  Następnie udekorował tzw. Salę Rossa, czyli Salę Czerwoną (wówczas siedzibę trybunału kościelnego), gdzie w 1729 roku na suficie stworzył fresk przedstawiający „Sąd Salomona” (Il Giudizio di Salomone), otoczony portretami proroków w narożnikach:

    Wykonał też dekorację galerii dla gości (Galleria degli Ospiti), obejmującą sceny z życia patriarchów Starego Testamentu, w tym: Abrahama, Izaaka i Jakuba. Dwa najważniejsze dzieła to freski "Ofiara Izaaka" na suficie i „Rachela ukrywająca bożki” (Rachele che nasconde gli idoli) na środku ściany:

   Związek z Giambapttistą Tiepolo może też mieć ogromna Sala Tronowa (Sala del trono lub Sala dei ritratti) na piano nobile, czyli najbardziej reprezentacyjnym pierwszym piętrze, wzniesiona w XVII wieku. Zdobi ją seria portretów patriarchów Akwilei i arcybiskupów Udine. Portrety te były malowane na ścianach od XVII wieku, a w 1729 roku renowację niektórych z nich powierzono być może samemu Tiepolo, ale pewności nie ma:

     Z sali tronowej przechodzi się do małej kaplicy pałacowej - Kaplicy Palatyńskiej. Na tylnej ścianie znajduje się ołtarz, który zdobi obraz Madonny z Dzieciątkiem autorstwa weneckiego malarza Jacopa Palmy Młodszego. Po bokach, nad drzwiami prowadzącymi do zakrystii, znajdują się dwa okrągłe medaliony przedstawiające świętych Karola Boromeusza i Antoniego Padewskiego, namalowane przez Tiepola i jego współpracowników w latach 30-tych XVIII wieku:

      Na razie rozstajemy się z panem Tiepolo, do którego powrócimy w drugiej części postu.

  Sala Błękitna (Sala Azzurra), znana również jako Sala Baldachimu, była jedynym pomieszczeniem na parterze, które ocalało przed XVIII-wieczną renowacją. Freski na sklepieniu pochodzą z XVI wieku i tradycyjnie przypisuje się je Giovanniemu da Udine, o którym już kiedyś wspominałam (to jeden z najsłynniejszych współpracowników Rafaela). W sali eksponowane jest też jego gipsowe popiersie, autorstwa Vincenza Luccardiego (1866):

   Biblioteka Patriarchalna, zbudowana w latach 1708–1711 na polecenie Dionisio Delfino jako pierwsza publiczna biblioteka miasta, mieści ponad 10 000 tomów, w tym inkunabuły (pierwsze drukowane teksty), rękopisy, różne kodeksy liturgiczne, listy od wybitnych osobistości i inne ważne teksty. Wspaniała drewniana konstrukcja została wzbogacona licznymi alegoriami, cherubinami i portretami. Na uwagę zasługuje duże malowidło sufitowe przedstawiające Triumf Mądrości Bożej, stworzone przez Nicolò Bambiniego:

   Na pierwszym piętrze budynku można również zwiedzać kolekcję rzeźb drewnianych, pochodzących głównie z kościołów archidiecezji Udine. Kolekcja, podzielona na sześć sal, przedstawia kluczowe etapy historii lokalnej rzeźby drewnianej od XIII do XVIII wieku. Poniżej kilka spośród najstarszych eksponatów, w tym renesansowe dzieło z warsztatu Domenica da Tolmezzo - przepiękna nastawa ołtarzowa z 1488 roku:

   Oczywiście w muzeum jest jeszcze wiele ciekawych eksponatów, ale nie sposób tu wszystkich pokazać. Przenosimy się zatem do katedry. Tiepolo też tam będzie, ale i różne inne arcydzieła.

  Katedra Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny (Santa Maria Annunziata - Duomo di Udine), została konsekrowana w 1335 roku jako kościół Santa Maria Maggiore. Budowa rozpoczęta została około stu lat wcześniej za czasów Patriarchy Bertoldo di Andechs. Wcześniej istniał tu Kościół św. Odoryka, powstały w miejscu jeszcze wcześniejszego Kościoła św. Gerolamo. Kolejne wieki też przyniosły duże zmiany - kościół ulegał różnym przebudowom: w XIV wieku dobudowano kaplice boczne, a renesansowa wieża, nigdy nie dokończona, pochodzi z połowy XV-wieku. 

   W XVIII wieku katedra została niemal całkowicie przebudowana przez architekta Domenico Rossiego. Chociaż sama bryła do dzisiaj zachowała swój oryginalny romańsko-gotycki kształt, zmiany w środku były tak poważne, że w zasadzie jest to już nowy kościół, powstały na bazie poprzedniego. W 1735 roku, po ukończeniu prac, patriarcha Daniele Delfino ponownie konsekrował katedrę, nadając jej nową nazwę Santa Maria Annunziata. Natomiast prace restauracyjne, przeprowadzone na początku XX wieku, przywróciły fasadzie wygląd z XIV wieku:

   Wnętrze katedry zdominowane jest przez styl barokowy. Wyróżnia się wspaniałe prezbiterium oraz liczne arcydzieła w bocznych kaplicach. Wśród wybitnych artystów, którzy przyczynili się do wzbogacenia wystroju katedry, są Pomponio Amalteo, Pordenone, Pellegrino da San Daniele, Torretti (nauczyciel Canovy), Domenico da Tolmezzo, Dorigny (autor sklepień).

   Giambattista Tiepolo, którego szlakiem podążamy, też ma tu wielkie zasługi. W kaplicy Najświętszego Sakramentu wykonał w 1726 roku w dolnej części freski z motywami "Ofiary Izaaka" i "Snu Abrahama" jako monochromatyczną dekorację, a sufit pokrył wielobarwnym freskiem "Śpiewające anioły" (ponieważ słabo mi wyszły, dołożyłam zdjęcie z sieci). Dla tej samej kaplicy stworzył również obraz ołtarzowy "Chrystus Zmartwychwstały", ale było to wiele lat później, w roku 1756:

zdjęcie ze strony https://www.tiepolo.eu/prodotto/cattedrale-di-udine/

   Artysta namalował też obrazy na ołtarze Ermagorasa i Fortunata w Kaplicy Świętych Patronów (1736) oraz w Kaplicy Trójcy Świętej - "Chrystusa Ukrzyżowanego z Ojcem i gołębicą Ducha Świętego" (1738). Oba zdjęcia pochodzą ze strony https://www.museoduomoudine.it/, bo na miejscu te kaplice przegapiłam:

     Na temat Tiepola to już wszystko, teraz pora na ogólny przegląd skarbów katedry. Na początek zdjęcia całości, potem ambona i prezbiterium z drewnianymi stallami, niektóre boczne kaplice i organy:

    W tym miejscu zakończę. Przyznam, że nie jestem wielbicielką baroku w kościelnych wnętrzach, ale freski lubię, a Tiepola w szczególności, więc również pod tym względem Udine dostarczyło mi dużo uciechy.