Znowu do wód - Bardejovské Kúpele

   Bardejovské Kúpele czyli Bardejów Zdrój, po węgiersku Bártfafürdő, po niemiecku Bad Bartfeld, to uzdrowisko, położone między Bardejowem, a Zborowem, 18 kilometrów od polskiej granicy i 28 od Smerekowca. To tak, jakby z Lublina skoczyć do Nałęczowa. Tyko że my zajechaliśmy tam w drodze powrotnej z Preszowa, po całym dniu zwiedzania i nie było tak ulgowo. I trochę nam się już spieszyło na nocleg.

  Pierwsza wzmianka o bardejowskich źródłach pochodzi z 1247 roku. W dokumencie tym, którego kopia znajduje się w bardejowskim Archiwum Powiatowym, król Bela IV, rozstrzyga spory, zaistniałe między niemieckimi osadnikami z Preszowa, a bardejowskimi cystersami. Z roku 1505 mamy informację, że za kąpiel w źródłach pobierane były opłaty, co może świadczyć o tym, iż istniały tam już wówczas jakieś urządzenia kąpielowe. W końcu XVII wieku miasto wybudowało przy źródłach gospodę. W następnym stuleciu uzdrowisko posiadało już łazienki kąpielowe z metalowymi wannami i było odwiedzane prawie przez cały rok. Najczęstszymi gośćmi - oprócz bardejowskich mieszczan - była polska i węgierska szlachta. Uzdrowisko słynęło z odwiedzin wysoko urodzonych gości, takich jak książę Adam Czartoryski, hrabia Ignacy Potocki, cesarz austriacki Józef II, car Aleksander I, a także Elżbieta Bawarska, żona cesarza Franciszka Józefa, czyli słynna Sissi.

  Obecnie uzdrowisko posiada 2 źródła wód mineralnych, stale dostępne w parku zdrojowym oraz 8 źródeł, wykorzystywanych w zespole leczniczo-balneologicznym i w ogólnodostępnej pijalni wód mineralnych. Leczy się tu głównie choroby przewodu pokarmowego i przemiany materii. W uzdrowisku znajduje się obecnie 29 budynków sanatoryjnych, 2 ogólnodostępne hotele ("Mier" i "Minerál") oraz szereg budowli zaplecza usługowego i kulturalnego. Na terenie uzdrowiska znajduje się także skansen regionu Szarysz.

   Spacer po uzdrowisku:

   Zdjęć mam mało, bo byliśmy niecałą godzinę, z czego połowę spędziliśmy na obiedzie i w rezultacie niewiele zobaczyliśmy. Trzeba tam wrócić i to koniecznie na dłużej, obejrzeć resztę parku, pomnik Sissi, skansen i stare sanatoria. I oczywiście wpaść do pijalni na porcyjkę wody dla zdrowotności, więc na pewno warto. 

Preszów, odcinek 3

 W Preszowie na starówce prawie każdy budynek to klejnot, który imponuje  pochodzeniem, nierzadko średniowiecznym, ciekawą historią bądź pięknymi zdobieniami. A najczęściej wszystkim naraz. Nazwy i dzieje kilku z mijanych przez nas kamienic poznałam, resztę po prostu podziwiałam.

  Na samym początku, obok dzielnicy żydowskiej, zobaczyliśmy tak zwany Kumšt. Jest to budynek, stanowiący niegdyś część fortyfikacji miejskich. Po przekształceniu w wieżę ciśnień dostarczał wodę do kamiennych zbiorników przy ulicy Głównej, aż do budowy systemu wodociągowego na początku XX wieku:

   Nieco na uboczu położony jest rokokowo-klasycystyczny Żupny Dom. Nazwa bywa tłumaczona jako Dom Powiatowy, Dom Hrabstwa, w dawnej Polsce żupa byłaby odpowiednikiem kasztelanii:

  Wrzecionowaty rynek otoczony jest wieloma pięknymi kamienicami. Jedną z nich przekształcono w miejską piwnicę winną na początku XVI wieku, a w XVII wieku przeniósł się tu ratusz:

   Pod prawą częścią ratusza znajduje się brama, a pod nią biegnie w dół klimatyczna uliczka Floriánova, pełna pieknych kamienic i kawiarnianych ogródków. Przy jej skrzyżowaniu z Jarkovą stoi Więzienie Caraffa z XV wieku, jeden z najstarszych gotyckich zabytków miasta, który obecnie pełni funkcję galerii o nazwie Caraffka:

  Wśród kamienic, otaczających rynek, na szczególną uwagę zasługuje Pałac Rákoczego z XVI wieku, klejnot miejskiej architektury renesansowej, zbudowany przez księcia Zygmunta Rákoczego z Siedmiogrodu. Miała to być miejska siedziba rodu. Został przebudowany na początku wieku XVII. Powstała wtedy charakterystyczna fasada z trzema wykuszami i piękną attyką. Całość udekorowano sgraffiti. Budynek był wtedy uważany za najpiękniejszą budowlę ówczesnych Górnych Węgier. W XVIII wieku boczne skrzydło przebudowano w stylu barokowym:

   Nieco dalej na południe, gdzie ulica Hlavna przechodzi w Námestie legionárov (Plac Legionistów), znajduje się Pałac Klobušickich. Jego budowę ukończono w 1756 roku. Ma ciekawą frontową fasadę, jest bogato zdobiony stiukami. W pierwszej połowie XIX wieku w pałacu działał niemiecki teatr, założony przez doktora S. Kriegera. Obecnie znajduje się tu Sąd Regionalny w Preszowie. Pałac pierwotnie obejmował też duży francuski park. Na jego terenie mieściła się letnia rezydencja pałacu, XIX-wieczna budowla w stylu romantycznym. Parku już nie ma, Letohradek obecnie jest malowniczą ruiną, można go znaleźć na tyłach pałacu, w ogrodzie należącym do fary ewangelickiej, w pobliżu kościoła franciszkanów:

    Pozostałe kamienice również są piękne, na wszystkie warto popatrzeć:

  Z nieco młodszych budynków ciekawy jest Bank Bosákova z 1924 roku, secesyjny budynek wystawowy na rogu ulic Hlavnej i Levočskiej:

     Na tym nasza wizyta w Preszowie się zakończyła, udaliśmy się na północ, do Bardejovskich Kupeli.

                                                                c.d.n.

Preszów (Prešov), miasto wielu kultur i wyznań

    Charakter miasta ukształtowali mieszkańcy różnych narodowości i wyznań, co daje się zauważyć dzięki obecności rozmaitych obiektów sakralnych. Post ten poświęcę właśnie wielowyznaniowemu charakterowi miasta. 

  Lokalizację poszczególnych świątyń pokazuje mapa. Nie jest to klasyczny plan zwiedzania, bo trochę poskaczemy w różne strony, omijając budynki świeckie. Oczywiście dokładnie takiego spaceru nie odbyliśmy, ale w różnych momentach wszystkie zaznaczone punkty odwiedziliśmy:

  Ponieważ zaparkowaliśmy w okolicy skrzyżowania ulic Remscheidská i Levočská, zwiedzanie zaczęliśmy od dzielnicy żydowskiej:

  Weszliśmy wejściem z prawej strony. Domku nr 5 w ogóle nie zauważyłam. Dwa kolejne obiekty nie pełnią już takiej funkcji, jak dawniej. Dom Rabina wyremontowany, ale zamknięty, Klaus Synagoga (Chasydska) to jakiś zakład rehabilitacyjny z masażami:

  Skierowaliśmy się od razu do głównego budynku, Synagogi Ortodoksyjnej, zbudowanej w 1898 roku w stylu mauretańskim:

 W jej wnętrzu uwagę przyciąga bogato zdobiona bima oraz misternie malowane detale. Na piętrze synagogi, w miejscu dawnego babińca, znajduje się Muzeum Żydowskie, a bimę można oglądać z góry:

   Dawna Synagoga Aszkenazyjska została wybudowana w 1900 roku i funkcjonowała do 1942 roku. W październiku 1995 roku została odsłonięta tablica, przypominając o zagładzie miejscowej społeczności żydowskiej. W pobliżu znajduje się też pomnik:

  Drugi punkt na liście to barokowy kościół podwezwaniem świętego Franciszka z Asyżu. Jest on częścią franciszkańskiego klasztoru świętego Józefa, zbudowanego około 1380 roku przez zakon karmelitów. W 1661 roku gotycki kościół i zabudowania klasztorne po karmelitach otrzymali franciszkanie. Niestety podczas naszej wizyty kościół był zamknięty. Zdjęcia robione przez szybkę dały efekt odbicia drzew sprzed kościoła, co zauważyłam dopiero po powrocie. Ostatnie dwa to mizerne próby ratowania sytuacji, widocznej na poprzednim zdjęciu w postaci białej ramki nad ołtarzem, z drzewami w środku:

  Sobór (cerkiew) świętego Aleksandra Newskiego, zbudowany w latach 1946–1950, nawiązuje do tradycji prawosławnej architektury rosyjskiej, posiada sześć cebulowatych kopuł i jest główną świątynią Kościoła Prawosławnego na Słowacji:

   Gotycki kościół Najświętszej Marii Panny, czyli obecną katedrę greckokatolicką pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, zaczęto budować w 1429 roku na miejscu kaplicy przy szpitalu miejskim, powiększając przy okazji klasztor. W połowie XVIII wieku kościół został przebudowany w stylu barokowym. Z pierwotnej budowli zachowało się jedynie sklepienie nad chórem (w dawnym prezbiterium). W 1818 roku utworzone zostało w Preszowie biskupstwo greckokatolickie. Kilka lat później kościół przekazano grekokatolikom, przeznaczono na katedrę oraz ponownie rozbudowano. W 1865 roku. podwyższono wieżę. Po różnych perturbacjach za czasów władzy komunistycznej, wrócił on do grekokatolików na fali praskiej wiosny w 1968 roku. Wewnątrz na stropie nawy znajdują się rokokowe freski. Biało-złoty Ikonostas, którego autorami są artyści z Wiednia, pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku. Na prawej ścianie widnieje kopia Całunu Turyńskiego. Obok znajduje się bogato zdobiony Pałac Biskupi: 

   Jak już wspominałam poprzednio, w samym centrum miasta ulica Hlavna rozdziela na dwie części, tworząc na środku plac w kształcie wrzeciona. Na placu tym stoi późnorenesansowy kościół ewangelicko - augsburski Świętej Trójcy z barokowymi organami, wybudowany w latach 1642-1647. Tuż obok jest katolicka katedra, co samo w sobie jest zadziwiające, a plac wypełnia jeszcze kilka innych ważnych budowli. Wszystkie one, a więc także katedra, zostały opisane we wcześniejszym wpisie. A oto już kościół ewangelicki, którego zdjęcia kończą obecną notkę: