Lewocza (Levoča) to miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w historycznym regionie Spisz. Miasto leży na wysokości 570 m n.p.m. w Kotlinie Hornadzkiej, u południowych podnóży Gór Lewockich, nad rzeczką Levočsky potok.
Pierwsze słowiańskie osady w miejscu dzisiejszej Lewoczy powstały jeszcze przed XII wieku co wiadomo stąd, że już wtedy handlowały z Krakowem, miastami Hanzy i Wenecją. W XI wieku w okolicy dzisiejszej Bramy Koszyckiej, istniał murowany romański kościółek pw. Świętego Ducha. W połowie XII wiek król węgierski Gejza II osiedlił w tym rejonie osadników niemieckich, głównie z Saksonii. Osady te uległy niemal zupełnemu zniszczeniu wskutek najazdów mongolskich w latach 1241–1242, po czym niemieccy koloniści założyli na terenie obecnej Lewoczy nową osadę, o której pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1249 roku. W 1271 roku. Lewocza stała się głównym ośrodkiem Związku Sasów Spiskich, grupującego kolonie niemieckich górników na Spiszu. Jednak miasto szybko się z tego wycofało, by już w 1317 roku stać się wolnym miastem królewskim z wieloma przywilejami. Tutejsi kupcy byli głównie pośrednikami w handlu pomiędzy Polską a Węgrami i krajami bałkańskimi. Jednocześnie rozwijało się miejscowe rzemiosło. W ciągu XV wieku miasto stało się bogatym ośrodkiem handlowym i utrzymało tę prosperity w ciągu XVI wieku, mimo katastrofalnych pożarów w roku 1550 i 1599. Po pierwszym z nich cesarz Ferdynand Habsburg uwolnił je na 10 lat od wszelkich podatków i ciężarów. Miasto dorobiło się wielu kościołów, trzech aptek, szkoły i drukarni (od 1624 roku). W XVI wieku działało tu ponad 40 cechów rzemieślniczych. Dobrobytu nie podkopały najazdy husyckie, najazd turecki ani trwający ponad sto lat (1435 – 1558) konflikt z pobliskim Kieżmarkiem o prawo składu. Jednak w XVIII i XIX wieku nastąpił okres stagnacji i nie rozwinął się tu przemysł, ale dzięki temu został zachowany nietknięty zespół urbanistyczny starego miasta. W 2009 roku zabytki Lewoczy zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Stare miasto na planie nieregularnego owalu, otoczono murami obronnymi. Dobrze zachowana jest siatka ulic z wielkim, prostokątnym rynkiem, jednym z większych w tej części Europy, dziś główny Plac Mistrza Pawła (Pawła z Lewoczy) z najważniejszymi zabytkami miasta. Otaczają go kamienice mieszczańskie – około 60 domów, należących niegdyś do bogatych kupców, przebudowane i podwyższone w XVI i XVII wieku, które zachowały wiele detali gotyckich (m.in. portale) z XIV i XV wieku. Wśród nich najładniejsza jest kamienica Turzonów pod numerem 7, którą zdobią renesansowa attyka i bogata dekoracja sgraffitowa na froncie:
Poza tym w pierzei wschodniej wyróżnia się kamienica Mistrza Pawła. To budynek z bramą na drugim zdjęciu poniżej, obecnie siedziba muzeum (zdjęcie pochodzi z Google Maps, bo moje - poprzednie - kończy się na sąsiedniej, żółtej kamienicy):
W centralnej części rynku znajduje się ratusz. Pierwotnie gotycki, murowany, wybudowany pod koniec XV wieku, a po wielkim pożarze z 1550 roku odbudowany w stylu renesansowym w latach 1551-1559. W 1615 roku rozbudowano go, dodając na parterze i piętrze późnorenesansowe arkady. Obecnie połączony jest z renesansową wieżą, która była wzniesiona w latach 1656-1661 i służyła jako dzwonnica miejska. Wejście do muzeum i mansardowy dach powstały w wyniku romantycznej przebudowy ratusza w latach 1893-1895:
Przed ratuszem znajdziemy rodzaj pręgierza w postaci kutej „klatki hańby” z 1600 roku oraz Fontannę Dobroczynności (Miłosierdzia), zbudowaną w 1898 roku z okazji wizyty cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa I. Fontanna została zbudowana tak, aby woda płynęła z niej we wszystkich kierunkach. Zdobi ją brązowy posąg z alegoryczną figurą Miłosierdzia, a centralna scena przedstawia kobietę, podającą ubogiemu dziecku kawałek chleba. Fontanna powstała dzięki darowiźnie najbogatszego kupca Lewoczy, Gustava Hermana, który sfinansował również budowę wodociągów i kościoła ewangelickiego, a także część ówczesnych szkół i budynków szpitala. Rosnące obok lipy zostały posadzone na cześć cesarzowej Sissi:
W latach 1825-1837 w południowej części placu wzniesiono klasycystyczny kościół ewangelicki na planie krzyża greckiego, z kopułą. Charakteryzuje się on eleganckim prostym wnętrzem. W kościele przechowywane są barokowe organy z 1697 roku, a także cenne archiwum z bogatą biblioteką dawnego lewockiego liceum ewangelickiego:
Z przeciwnej strony góruje nad placem najważniejszy zabytek miasta, trójnawowy Kościół Świętego Jakuba (bazylika w Lewoczy). Jest to największy kościół gotycki na Spiszu, drugi na Słowacji po koszyckiej katedrze św. Elżbiety. Jego długość wynosi 49,5 m, szerokość 27,4 m, natomiast wysokość wieży to 60,7 m. Budowę, podjętą na miejscu starszej, XIII-wiecznej budowli, ukończono przed 1370 rokiem. Kościół szczęśliwie przetrwał dwa pożary miasta w XVI wieku, również reformacja nie wyrządziła poważniejszych szkód w jego wnętrzu. Przez ponad 100 lat świątynią zarządzali ewangelicy, w latach 1706 - 1710 wspólnie gospodarzyły nim oba wyznania, a od 1710 roku do dziś - katolicy.
We wnętrzu, przykrytym gotyckimi sklepieniami, pokrytymi malowidłami z XIV - XVII stulecia, znajduje się 18 gotyckich, renesansowych i barokowych ołtarzy. Ołtarz główny św. Jakuba Apostoła, pochodzący z lat 1507 - 1517, to najwyższy gotycki ołtarz na świecie (18,62 metry). Powstał w pracowni Mistrza Pawła z Lewoczy i prawdopodobnie on sam jest jego autorem. Po prawej stronie Madonny stoi święty Jakub, po lewej - Jan Ewangelista. Każda rzeźba została wykonana z jednego kawałka lipowego drewna. Na wewnętrznej stronie skrzydeł ołtarzowych widnieją płaskorzeźby ze scenami z życia świętego Jana na wyspie Patmos oraz ścięcie świętego Jakuba w Jerozolimie. Na zamkniętych skrzydłach znajduje się cykl 8 malowideł, przedstawiających ostatnie sceny z życia Chrystusa. W predelli widzimy przedstawienie ostatniej wieczerzy. Jeden z apostołów jako jedyny ma nakrycie głowy - czapkę, jaką w XVI wieku nosili rzemieślnicy pracujący w drewnie, dlatego przypuszcza się, że jego twarz może przedstawiać autoportret samego Mistrza Pawła. W górnej części ołtarza znajduje się szereg starszych figur, przedstawiających apostołów, a pochodzących najprawdopodobniej z wcześniejszego ołtarza głównego (z ok. 1370 roku). Ciekawa jest też Pieta, którą umieszczono przy jednym z filarów:
Na zakończenie zajechaliśmy do Spiskiego Zamku (Spišský hrad), powstałego na przełomie XI i XII wieku. Jest zaliczany do największych tego typu budowli w środkowej Europie, zajmuje powierzchnię około 25 hektarów. W 1993 roku wraz z okolicą został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Początki budowy średniowiecznego grodu na trawertynowym wzgórzu sięgają początku XII wieku, ale badania archeologiczne pozwoliły stwierdzić, że już pod koniec XI wieku na szczycie wzgórza znajdowała się kamienna cylindryczna wieża. Miała 22,5 metra średnicy, a grubość jej murów wynosiła 4 m. Szczyt wzgórza, wraz z wieżą i zbiornikiem na wodę, był otoczony kamiennym murem. Pierwsza pisana wzmianka o zamku pochodzi z 1209 roku. Na początku budowla pełniła funkcję twierdzy granicznej na północnej granicy wczesnofeudalnego państwa węgierskiego. Oparła się najazdowi tatarskiemu w pierwszej połowie XIII wieku. W 1465 roku właścicielem zamku został Stefan Zápolya, który w drugiej połowie XV wieku wykonał przebudowę zamku. W kompleksie zamkowym powstał pałac, sala rycerska i kaplica świętej Elżbiety. Na zamku urodził się syn Stefana - Jan, późniejszy król Węgier. Od XVI wieku do 1636 roku zamek był siedzibą żupanów spiskich z rodu Turzonów, następnie Zápolyów, później objął go we władanie ród Csákych, który zlecił ostatnie prace budowlane na górnym zamku. W 1780 doszło do pożaru, a zamek zamienił się z czasem w ruiny. Bardzo malownicze zresztą:
I tak minął trzeci dzień naszej wycieczki, kończący jej słowacką część.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz