Zaplanowałam nocleg w Cervignano ponieważ leży ono w dość strategicznym miejscu. Przecinają się tu linie kolejowe, łączące Mestre, Treviso czy Wenecję z Udine i Triestem, autobusem można szybko dojechać na południe do Grado i Akwilei, a na północ do Palmanovy czy Udine zarówno autobusem, jak i pociągiem. A dodatkowo jest tam bardzo sympatyczny hotel Friuli z dobrymi śniadaniami i sympatyczną obsługą.
Samo miasteczko nie jest specjalnie ciekawe, ale to przecież Włochy, więc nie może przecież być całkiem źle, a przy tym historia miejscowości jest bardzo ciekawa. Powstanie osady Praedium Cervignanum wiąże się ściśle z założeniem pobliskiego rzymskiego miasta Akwileja (Aquileia) w 181 roku p.n.e.. Rzymianie dzielili tamtejsze ziemie i nadawali je jako posiadłości (praedia) zasłużonym obywatelom. W roku 668, po najeździe Hunów i upadku Cesarstwa Rzymskiego, na pozostałościach rzymskiej budowli, Longobardowie ufundowali opactwo benedyktynów pod wezwaniem świętego Michała Archanioła (Abbazia di San Michele). Niestety podczas kolejnych najazdów zostało ono spalone, a teren podarowany w XI wieku siostrom benedyktynkom. Z dokumentów wynika, że w 1296 roku w Cervignano została erygowana parafia. W 1570 roku istniał już kościół z ołtarzem głównym, poświęconym świętemu Michałowi Archaniołowi i czterema ołtarzami bocznymi. W 1594 roku zainstalowano masywną kamienną chrzcielnicę. Ze względu na rosnącą liczbę ludności i konieczność renowacji budynku, podjęto decyzję o budowie nowego kościoła parafialnego, a w 1787 roku podpisano umowę na budowę kościoła z Lorenzo Martinuzzim, który był również jego projektantem. W 1838 roku na suficie nawy, wśród geometrycznych dekoracji, żółtobrązowych fryzów i paneli z figurkami małych aniołków, Santi namalował duży obraz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, a nad oknami czterech Ewangelistów. Niestety ani razu nie udało nam się trafić na otwarte drzwi, a nigdzie nie było informacji o godzinach otwarcia.
Cervignano przywitało nas niewielkim deszczem, który wkrótce po naszym zainstalowaniu się w hotelu stał się bardziej intensywny. Mieliśmy być w okolicy 2 dni, więc przełożyliśmy zwiedzanie na później, a teraz zrobiliśmy sobie wolne, zwłaszcza że byliśmy zmęczeni podróżą oraz zwiedzaniem Portogruaro z walizkami. Natomiast rano, zaraz po śniadaniu, udaliśmy się na spacer. Trochę mżyło, ale z hotelu mieliśmy kilka kroków do kościoła parafialnego San Michele Arcangelo i na Piazza Indipendenza (Plac Niepodległości) z ratuszem i pomnikami, więc całe zwiedzanie zajęło nam 15 minut:
W 1915 roku, podczas I wojny światowej w
Cervignano w opactwie benedyktyńskim San Michele niespodziewanie odkryto
fragmenty mozaiki lombardzkiej, potwierdzających jego pochodzenie. Te 10
metrów kwadratowych mozaiki, ozdobione białymi, czerwonymi i czarnymi płytkami,
można obecnie podziwiać w gablocie obok kościoła na Piazza Marconi, tuż przy przystanku autobusowym, z którego kilkukrotnie korzystaliśmy. Niestety niewiele widać, odbija się światło, jakieś cienie padają niezależnie od pogody i pory dnia, a szyba jest po prostu brudna:
Niedaleko znajduje się nowy kościół San Michele, którego budowę rozpoczęto w 1965 roku, natomiast konsekrowano go 13 października 1968 roku:
Następnego dnia autobusem linii 400 pojechaliśmy do ciekawego miasteczka. Palmanova to jedno z wielu w Europie „miast idealnych”, zaprojektowanych w sposób perfekcyjny, czyli nadzwyczaj regularny i symetryczny. Jednocześnie jest to twierdza, która posiada dziewięć bastionów, dziewięć rawelinów i dziewięć lunet. Dokładnie w środku znajduje się olbrzymi plac. Wychodzi z niego sześć ulic, w tym trzy główne, prowadzące do bram wjazdowych do miasta. Wszystkie ulice mają szerokość 14 metrów, bez względu na ich umiejscowienie i przeznaczenie. Całość otacza mur w kształcie gwiazdy, co wzmacnia funkcję obronną twierdzy. Ufortyfikowane miasto zostało zaprojektowana przez Vincenzo Scamozziego w XVI wieku i zbudowane pod kierunkiem Giulio Savorgnana dla Republiki Weneckiej w celu obrony jej wschodnich granic, zagrożonych przez Habsburgów i Osmanów. Jego pierwotna nazwa to Palma, symbol zwycięstwa w bitwie pod Lepanto. Dwa wieki po jego założeniu Napoleon Bonaparte dodał kolejną fortyfikację, budując trzeci pierścień murów. Palmanova została wpisana na listę UNESCO ze względu na unikalną i kompletnie niezmienioną od setek lat formę. Regularny kształt dziewięcioramiennej gwiazdy widać tylko z góry i całość przypomina wtedy płatek śniegu:
Od przystanku Via Rota poszliśmy w kierunku centrum, mijając Piazza Garibaldi z niewielkim, ośmiokątnym kościołem San Francesco z 1603 roku i 5 lat starszym klasztorem Braci Mniejszych Konwentualnych. Za czasów napoleońskich, w 1807 roku, kościół przekształcono w prochownię, a klasztor służył jako magazyny żywności. Ołtarze i grobowce rozebrano, a wiele elementów wyposażenia i dzieł sztuki przepadło na zawsze. W 1918 roku kościół został ponownie otwarty dla wiernych, a dawny klasztor sprzedano prywatnym właścicielom:
Niedaleko znajduje się Teatro Gustavo Modena. Pomysł budowy tak zwanego „teatru towarzyskiego” zrodził się w 1841 roku w grupie mieszczan z Palmanovy pod wodzą prawników Antonia Monte Rumiciego i Antonia Simoniego. W latach 1841–1843 projekt powierzono architektowi Giovanowi Battista Bassiemu, który wzniósł neoklasycystyczną fasadę ozdobioną gigantycznym szeregiem doryckich kolumn. W okresie Risorgimento teatr przyjął funkcję miejską dzięki aktorowi Gustavo Modenie, współpracownikowi Mazziniego. Przybył on do Palmanovy ze swoją trupą teatralną, by poprowadzić antyaustriackie powstanie w 1848 roku, wykorzystując Teatr jako swoją kwaterę główną. Budynek, który ocalał podczas I wojny światowej, został odnowiony i ponownie otwarty dla publiczności w 2000 roku:
Po paru minutach znaleźliśmy się na Piazza Grande. To główny plac miasta, zbudowany przez Wenecjan w XVII wieku. Ma kształt regularnego sześciokąta o powierzchni 30 000 m2. Od tego miejsca rozchodzi się sześć głównych ulic, tworząc charakterystyczny, promienisty układ. Otacza go zewnętrzna, dziewięciokątna „obwodnica”, z której rozchodzi się już nie 6, a 18 promienistych ulic. Plac wyłożony jest istryjskim kamieniem, a na samym jego środku wznosi się imponujący maszt flagowy, symbol twierdzy:
.jpg)
Obok masztu wystawione są różne wojenne machiny, bardzo malownicze tło do zdjęć:
Plac otacza wiele zabytkowych budowli weneckich, inspirowanych surową architekturą wojskową, oraz jedenaście posągów dawnych strażników i dowódców twierdzy. Ustawione są po dwa przy wylotach ulic i jeden na lewo od katedry:
Przy wejściu na ulicę Borgo Aquileia zamiast posągów stoją dwie kolumny z kopiami rzeźb na górze (oryginały są przechowywane w Muzeum Historycznym Miasta Palmanova). Rzeźba, pochodząca z końca XVI wieku, przedstawiająca Archanioła Michała, jest wyraźną alegorią boskiej sprawiedliwości. Druga (XVII wiek) wciąż budzi wątpliwości interpretacyjne. Za panowania Wenecji, pomiędzy tymi dwiema kolumnami stracono przestępców z twierdzy. Za kolumnami, po dwóch stronach ulicy, znajdują się Palazzo del Monte di Pietà i ratusz. W tle widoczna jest jedna z bram miejskich, Porta Aquileia:
Placówka bankowa Palazzo del Monte di Pietà (Góra Miłosierdzia) została założona przez nadzwyczajnego zarządcę Alvise Molina w 1666 roku, po wydaleniu Żydów zamieszkujących twierdzę i uprawiających lichwę. Monte di Pietà było otwarte we wtorki i soboty: zastawy przyjmowano rano, a pożyczki rozdawano po południu. Za rządów Nicolò Dolfina dobudowano dwa nowe wejścia, od Piazza Grande i od Borgo Aquileia, aby lepiej zachować prywatność wchodzących osób. W rogu budynku znajduje się marmurowa rzeźba przedstawiająca Pietę. Monte di Pietà funkcjonowało do 1978 roku:
Municipio z gabinetem burmistrza (ratusz) zajmuje dawną siedzibę weneckiego zarządcy wojskowego i cywilnego, mieszczącą się w Palazzo del Provveditore Generale (Główny Urząd Zaopatrzenia), zbudowanym przez Republikę Wenecką w 1598 roku i powiększonym w 1611:
Na prawo od ratusza znajdują się sąsiadujące ze sobą dwie Loggie. Loggia Gran Guardia (Wielka Loża Gwardii) to budynek z siedmioma arkadami, wzniesiony w latach 1620–1625, siedziba gwardii, której powierzono zadanie eskortowania i obrony Provveditore Generale, natomiast Loggia dei Mercanti (Loża Kupców), to budynek z trzema podwyższonymi łukami, efekt renowacji z 1924 roku. Został poświęcony poległym po I wojnie światowej, w jego wnętrzu znajduje się pomnik upamiętniający Marcello Mascheriniego:
Z kolei na lewo od Palazzo del Montedi Pieta stoi Palazzo del Governatore delle Armi (Urząd Gubernatora), mieszczący Muzeum Wielkiej Wojny i Twierdzy Palmanova (Museo della Grande Guerra e della Fortezza di Palmanova):
Jednym z najważniejszych budynków na placu jest Katedra Dożów, poświęcona Najświętszemu Odkupicielowi. Została wzniesiona w latach 1615–1636 pod nadzorem Urzędu Fortyfikacji Wenecji. Jej projekt zwyczajowo przypisuje się Vincenzo Scamozziemu. 140 lat później zbudowano przy niej dzwonnicę, która celowo była niższa niż inne tego typu konstrukcje, aby nie wystawała ponad mury miejskie. Fasada, wykonana z białego kamienia istryjskiego i szarego Aurisina, podzielona jest na dwie kondygnacje: dolną z gigantycznymi półkolumnami oraz górną z trzema niszami dla posągów Odkupiciela oraz świętych Marka i Justyny. W tympanonie znajduje się uskrzydlony lew, którego pierwotna wersja, zniszczona przez Francuzów w 1797 roku, została zastąpiona obecną przez rzeźbiarza Ferdinanda Busettiego (1893–1894):
Katedra ma jedną nawę z drewnianymi kratownicami i mieści Pala delle Milizie (Ołtarz Milicji) autorstwa Padovanino, drewnianą Madonnę przypisywaną Domenico da Tolmezzo, freski na suficie i wiele innych dzieł sztuki:
A teraz jeszcze kilka zdjęć z placu i okolic: fragment placu między Loggiami a Borgo Udine, placówka karabinierów przy Borgo Udine i poczta na placu:
Za bramą widoczna jest „Kaskada”, niewielki wodospad (około 3 m wysokości), położony na końcu starożytnego kanału irygacyjnego, znanego jako Rów Irygacyjny Palma (Roggia di Palma). Kanał ten, wspomniany w dokumentach już w 1171 roku, ciągnie się kilkadziesiąt kilometrów od jazu na rzece Torre w skalistym wąwozie Zompitta, na północ od Udine i stanowi najstarsze udokumentowane źródło wody w Friuli. Od początku istnienia miasta zasilał jego fosy. Dalej woda jest odprowadzana do akweduktu, a część wypływa przez kolejny niewielki wodospad. Jest to doskonałe miejsce relaksu z ławkami i stołami piknikowymi, ustawionymi pod drzewami. Akwedukt został celowo zbudowany na wysokich, smukłych łukach nad przepaścią fosy, aby zalana wodą fosa mogła stanowić przeszkodę dla piechoty, podczas gdy czysta woda płynęła przez ten most górą i napełniała centralne studnie na Piazza Grande. Istniała tam też sieć podziemnych kanałów, którymi dopływała woda przepłukująca miejski system kanalizacyjny, co pomagało utrzymać wysoki poziom higieny i zapobiegać epidemiom wśród żołnierzy:
Stamtąd już przeszliśmy na przystanek autobusowy, kończąc nasze spotkanie z Idealnym miastem Palmanova.
