Mazara del Vallo, odcinek 1

   Na ostatni dzień naszego pobytu w Trapani zaplanowałyśmy wycieczkę do Mazary i Marsali. Niestety w nocy była burza, która spowodowała podmycie torów i w konsekwencji odwołanie wszystkich pociągów. W ich miejsce podstawiono autobusy, które jednak jechały wolniej, wiec dojechałyśmy na miejsce później, niż planowałyśmy. Niestety miałyśmy ograniczony czas, ponieważ po powrocie czekało nas jeszcze odebranie bagaży i przejazd do Palermo. Niepewne co do godzin powrotu (spóźniające się autobusy), postanowiłyśmy udać się tylko do Mazary, rezygnując (z żalem) z odwiedzenia Marsali w drodze powrotnej. I to była chyba dobra decyzja. 

 Licząca około 50 tysięcy mieszkańców Mazara del Vallo to klimatyczne zabytkowe miasteczko, prawdziwa perełka zachodniej Sycylii. Jego historyczne centrum zajmuje mniej niż kilometr kwadratowy i jest przepełnione różnymi śladami przeszłości. Bogata historia Mazary sięga czasów starożytnych. Pierwsze wzmianki pochodzą z czasów fenickich, kiedy to miasto zostało założone jako port morski. Fenicjanie zbudowali tutaj osadę, dzięki której możliwy stał się handel z innymi cywilizacjami basenu Morza Śródziemnego. W IV wieku p.n.e. Mazara poddała się dominacji greckiej, stając się częścią sycylijskiej kolonii Hellady. Miasto się rozwijało, a liczne portowe połączenia przyczyniły się do rozkwitu handlu i kultury greckiej. Z chwilą gdy Rzymianie zdobyli Sycylię w III wieku p.n.e., Mazara del Vallo stała się kluczowym ośrodkiem handlowym. Wtedy to została znacznie rozbudowana infrastruktura miasta (m.in. drogi, akwedukty oraz amfiteatry). 

  W średniowieczu Mazara znajdowała się pod wpływami różnych kultur. Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego miasto trafiło pod kontrolę Bizancjum, a w IX w zostało podbite przez Arabów. Okres arabskiego panowania znacząco wpłynął jego na kulturowy i gospodarczy rozwój. W XII wieku Mazara stała się stolicą hrabstwa sycylijskiego, a wpływy normandzkie przyniosły kolejny skok rozwoju architektury i sztuki. Miasto jest dziś pełne historycznych budowli, takich jak Katedra San Salvatore i liczne kościoły z barokowymi detalami. Normanowie wznieśli m.in. zamek, katedrę, bazylikę (ruiny późniejszego chiesa di San Ignazio) oraz kościół św. Mikołaja (San Nicolò). 

  Podczas dominacji arabskiej wokół zbudowanego tutaj ksaru czyli fortecy, wyłoniło się podzamcze (kasbah, kazba), a z upływem czasu dało ono „szkielet” dzisiejszemu historycznemu centrum. Po latach opustoszałe i zniszczone budynki przyznawać zaczęto emigrantom z Tunezji, Maroka i Sahary Zachodniej. Większość przybyszów z Afryki mieszka na Sycylii już od dwóch pokoleń. Są bardzo dobrze zasymilowani, zwłaszcza Tunezyjczycy, stanowiący ok. 77 % wszystkich imigrantów. Od ok. 2009 roku kazba straciła opinię imigranckiego getta w złym tego słowa znaczeniu co widać w próbach ożywiania starego miasta m.in. dzięki pracy lokalnych artystów - ceramików. W skład tutejszej wielokulturowej społeczności, oprócz Arabów, Sycylijczyków i Normanów, wchodzili także Żydzi. Ich tutejsza społeczność, kwitnąca do momentu wydalenia Żydów z wyspy w 1492 roku, była jedną z najstarszych oraz najważniejszych na Sycylii.

  W XVII i XVIII wieku miasto zyskało na znaczeniu jako jedno z głównych centrów rybołówstwa w regionie, co przyczyniło się do powstania licznych restauracji i tradycji kulinarnych. Po II wojnie światowej rozpoczął się etap odbudowy i rozwoju, który przekształcił Mazarę z tradycyjnej osady rybackiej w nowoczesne miasto turystyczne i przemysłowe.  

  Zwiedzanie rozpoczęłyśmy idąc z dworca na wprost, potem deptakiem Corso Umberto I, do dużego placu na nabrzeżu Mazzini. Rozciąga się tu publiczny ogród, w którym można zobaczyć: dwie fontanny, fragment starych murów i Łuk Normandzki, pozostały z zamku zbudowanego przez Rogera I w 1072 roku:

   Następny odcinek przeszłyśmy bulwarem nadmorskim do pierwszej ulicy w prawo, minęłyśmy boczne wejście do katedry i znalazłyśmy się na Placu Republiki, przy którym stoi kilka wspaniałych budowli. Trafiłyśmy przy okazji na duże święto karabinierów, co z jednej strony było dodatkową atrakcją, a z drugiej nie pozwoliło na zrobienie dobrych zdjęć wszystkich budowli:

   Najważniejszą budowlą placu jest Katedra p.w. Najświętszego Zbawiciela (Cattedrale del Santissimo Salvatore). Pierwotnie romańska, zbudowana była w latach 1086 -1093 na ruinach starożytnej bazyliki, zniszczonej przez Saracenów w 828 roku. Jej budową kierował Etienne de Rouenna na polecenie Rogera I, po ślubie złożonym przez niego w 1072 roku podczas bitwy przeciwko Saracenom. Ta historia ma swoje odzwierciedlenie w motywie Rogera podczas konnej potyczki z Maurem, powtarzającym się kilkukrotnie w mieście, między innymi na XVI-wiecznym reliefie nad portalem katedry:

  W 1097 roku hrabia Ruggero zorganizował tu pierwszą konferencję parlamentarną. Obecny układ katedry pochodzi z 1906 roku i został zaprojektowany przez architekta Valentiego. 

   W 1689 roku przystąpiono do radykalnej przebudowy katedry według projektu Pietro Castro. Struktura budynku została przekształcona w barokowym stylu, na planie krzyża łacińskiego. Prace zostały ukończone w 1694 roku. Po trzęsieniu ziemi w 1968 roku świątynia została uszkodzona i zamknięta na czas renowacji. W roku 1980 papież Jan Paweł II podniósł katedrę do godności papieskiej bazyliki mniejszej. Wnętrze posiada trzy nawy, rozdzielone toskańskimi kolumnami i łukami pełnymi, oraz kopuły z kolorowej majoliki. Mieści liczne dzieła sztuki, w tym drewniany krucyfiks z XIII wieku, trzy rzymskie sarkofagi przedstawiające Amazonkę i Polowanie Meleagra oraz marmurowe dzieła sycylijskiego renesansu, w tym portal z 1525 roku. Arcydziełem katedry jest znajdujący się w prezbiterium główny ołtarz z grupą rzeźbiarską Przemienienia Pańskiego, autorstwa Antonella i Antonina Gaginiego:

    Palazzo Vescovile górujący nad Placem Republiki, na lewo od katedry, to monumentalny XVI-wieczny budynek, wzniesiony na części istniejącego tu wcześniej Palazzo Chiaramonte. Pałac przekształcono w siedzibę biskupią w 1583 roku, a w 1654 roku połączono go z katedrą loggią, zwieńczoną belkowaniem. Pałac został odnowiony w XVIII wieku i otoczony ogrodem. Fasadę przebudowano w XIX wieku. Zdobi ją duży portal z czterema eleganckimi kolumnami: 

    Wewnątrz Pałacu znajduje się dziedziniec, a na nim loggia z okrągłymi łukami, z której widać inne pomieszczenia, w tym jedno z wspaniałym drewnianym kasetonowym sufitem z XVI wieku. Wokół niego rozmieszczone są pokoje. Znajdują się w nich kasetonowe sufity i obrazy z XVIII wieku, w tym obraz Trzech Króli pędzla Dony La Bruny. Ściany zdobią też portrety biskupów Mazary, którzy panowali od 1097 roku. Na górnym poziomie loggii znajduje się piękna brama, wykonana z kutego żelaza, dostępna dla zakonnic mieszkających w sąsiednim klasztorze świętej Katarzyny, natomiast po prawej stronie budynku znajduje się loggia z XIII wieku, która łączy Pałac Biskupi z katedrą za pomocą krytego mostu o nazwie Tocchetto:

   Znajdująca się na pierwszym piętrze podłużna, ośmiokątna kaplica Cappella del Palazzo del Seminario, ozdobiona barokowymi motywami, stanowi kolejny artystyczny klejnot, ale nie wchodziłyśmy do wnętrza pałacu, więc zdjęć nie posiadam. 

   Drugi monumentalny budynek to Pałac Seminaryjny (Palazzo del Seminario), mieszczący Muzeum Diecezjalne, zbudowany w 1710 roku według projektu architekta Giovanniego Biagio Amico. Fasada główna podzielona jest na dwa nałożone na siebie rzędy jedenastu okrągłych łuków, wspartych w dolnym rzędzie na filarach o podstawie kwadratowej, a w górnym rzędzie na filarach o podstawie prostokątnej. Wnętrze Palazzo del Seminario zachwyca również bogactwem architektonicznym. Prostokątny krużganek posiada szesnaście okrągłych łuków, wspartych na dwudziestu toskańskich kolumnach. Otaczają one prostokątne atrium, z którego można przejść do Muzeum Diecezjalnego:

   Ratusz (Pałac Miejski), być może renesansowy, później przebudowywany i śladów po zabytkowej przeszłości brak. Niespecjalnie zachwyca:

  Piazza della Repubblica to z pewnością jeden z najpiękniejszych placów na wyspie. Jego piękno dopełnia posąg Świętego Wita, patrona Mazara del Vallo, autorstwa rzeźbiarza Vincenza Marabittiego. Stoi na wysokim cokole nie w centrum placu, lecz w miejscu, gdzie niegdyś stała dzwonnica katedry:

  Po dwuminutowym spacerku spod katedry dochodzimy do Piazza Plebiscito, gdzie znajdują się pozostałości kościoła św. Ignacego (Resti della chiesa di S. Ignazio) oraz dawne kolegium jezuickie (Collegio dei Gesuiti), połączone podziemnym korytarzem z kościołem. Po trzęsieniu ziemi w Belice kościół jezuitów został pozbawiony dachu:

  Do kolegium prowadzi portal ozdobiony telamonami (podpora w formie posągu mężczyzny). Dziedziniec otoczony kolumnadą świadczy o bogactwie i prestiżu Towarzystwa Jezusowego. Obecnie w gmachu kolegium mieści się Muzeum Miejskie z sekcją archeologiczną, średniowieczną i współczesną:

  Dokładnie naprzeciwko kolegium znajduje się dawny kościół św. Idziego, po desakralizacji zamieniony w muzeum Tańczącego Satyra (Museo del Satiro Danzante). Dach budynku na środku przykryty jest dwiema czerwonymi kopułami, wyglądającymi jak pozostałość po Arabach, ale całość powstała w XV wieku w stylu późnego gotyku. Mieści dwumetrową statuę z brązu, datowaną na koniec IV wieku p.n.e. i przypisywaną szkole wielkiego artysty Praksytelesa. Satyr przedstawiony jest w momencie orgiastycznego tańca. Fragmenty posągu odkryto w dwóch etapach: wiosną 1997 roku odkryto lewą nogę, a 4 marca 1998 roku statek rybacki kapitan Ciccio z Mazara del Vallo, dowodzony przez Francesca Adragnę odnalazł ciało bez kończyn. Choć satyrowi wciąż brakuje obu rąk, jednej nogi i oddzielnie odlanego ogona (pierwotnie umieszczonego w zachowanym otworze u podstawy kręgosłupa), pozostałe elementy są zadziwiająco dobrze zachowane, pomimo dwóch tysiącleci spędzonych na dnie morza. Oprócz wspomnianej rzeźby znajdują się tu również inne artefakty znalezione w wodach Cieśniny Sycylijskiej:

   To jeszcze nie koniec, piękna Mazara nie mieści się w jednej notce. Druga część pojawi się niebawem.