Cerkiewki do kolekcji

   W drodze powrotnej z Rymanowa odwiedziliśmy cztery zabytkowe cerkwie: w Chyrowej, Krempnej, Kotani i Świątkowej Małej. 

   Łemkowska cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Opieki Bogurodzicy w Chyrowej została wzniesiona w 1780 roku (część drewniana). Części murowane z łamanego kamienia - prezbiterium i zakrystia - uważane są za nieco starsze. Nad świątynią dominuje wieża, zbudowana nad babińcem. Całość otacza murek z kamienia. We wnętrzu można (...by było, gdyby była otwarta) zobaczyć resztki polichromii oraz piękny, rokokowy ikonostas, datowany na XVIII wiek. Znajduje się tu również cudowny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Obecnie obiekt funkcjonuje jako kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Obok znajduje się urocza posesja, ładnie zagospodarowana. Nie wiem, do kogo należy:

Dawna greckokatolicka cerkiew Kosmy i Damiana w Krempnej, z lat 1778-1782, to okazała, bardzo dobrze zachowana świątynia. Orientowana, z wieżą nad babińcem i trzema baniastymi wieżyczkami. Czterostrefowy ikonostas pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku, a jego ikony wykonał przemyski malarz w latach 1835-1836. Do postawienia nowego obiektu posłużyły będące jeszcze w dobrym stanie elementy z poprzedniej cerkwi. Od 1971 roku do czasu budowy nowej murowanej świątyni w 2004 roku była użytkowana jako kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem świętego Maksymiliana Kolbe. Dziś obie stoją na jednym placu. Do wnętrza cerkwi można zajrzeć z otwartego przedsionka:

    Cerkiew świętych Kosmy i Damiana w Kotani to dawna cerkiew greckokatolicka z 1782 roku. Obiekt wpisano na listę zabytków w 1985 roku i włączono do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej. Cerkiew zbudowana jest w stylu łemkowskim, typu północno-zachodniego, orientowana, trójdzielna, konstrukcji zrębowej. Świątynię przykrywają łamane dachy z neobarokowymi wieżyczkami. Od zachodu do świątyni przylega dzwonnica obejmująca narteks. W 1963 roku dokonano kompleksowego remontu, wymieniając dużą część zniszczonej konstrukcji i przywrócono pokrycie gontem. W 1962 roku przewieziono do łańcuckiej składnicy ikon większość wyposażenia, w tym ikonostas pochodzący z 1689 roku, a zaraz potem cerkiew przejęli katolicy rzymscy, którzy zamienili ją na kościół filialny parafii świętego Maksymiliana Kolbego w Krempnej. W 2010 roku powróciła część ikonostasu - 16 ikon. Kopię tutejszej cerkwi wzniesiono we lwowskim skansenie jako modelowy przykład budownictwa sakralnego z obszaru Łemkowszczyzny:

Świątynia w Świątkowej Małej jest dawną łemkowską cerkwią greckokatolicką pod wezwaniem świętego Michała Archanioła. Obecnie pełni funkcję filialnego kościoła rzymskokatolickiego parafii w Desznicy. Została wzniesiona w 1762 roku, na miejscu poprzedniej, która znajdowała się już w bardzo złym stanie technicznym. Budowla jest konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna (narteks, nawa, prezbiterium). Narteks połączono z wieżą o pochyłych ścianach oraz niewielką kruchtą. Świątynię wyposażono w elementy, które ocalały z całkowicie zniszczonej cerkwi w Rozstajnem. Zachował się barokowy ikonostas z rokokowymi elementami (niestety częściowo rozkradziony):

  Nie zdecydowaliśmy się wracać przez Czarne, obawiając się złego stanu drogi po niedawnych opadach, tylko pojechaliśmy na południe przez Grab i Słowację. Przy okazji zerknęliśmy też na kościółek Matki Boskiej Śnieżnej w Grabiu. W 1808 roku zbudowano tu cerkiew parafialną pod wezwaniem świętych Kosmy i Damiana. Ikonostas pochodził z roku 1856. Cerkiew rozbudowano w 1920 roku. Po wysiedleniu łemkowskich mieszkańców wsi stała opuszczona. Spłonęła po uderzeniu pioruna w 1953 roku, a pozostałości rozebrali żołnierze WOP-u. Nowy kościół, już rzymskokatolicki, na miejscu cerkwi wybudowali mieszkańcy wsi w latach 1972–1973 mimo trudności stawianych przez ówczesne władze. Do początku lat 80-tych XX wieku msze, zarówno w obrządku katolickim jak i unickim, odprawiał ksiądz Jan Wysoczański z Krempnej. W latach 90-tych budynek rozbudowano. Pełni obecnie funkcję kościoła filialnego parafii w Krempnej: