poniedziałek, 7 listopada 2016

Wileńskie kościoły, część 1

  Czy się to komuś podoba czy nie, nie da się ukryć, że w wielu miejscach najciekawszymi budowlami o znaczeniu historycznym i artystycznym są obiekty sakralne. Tak właśnie jest również w Wilnie, stad taki temat dzisiejszej notki.

   Oprócz kościoła świętych Piotra i Pawła, o którym już pisałam poprzednio, a któremu bezwzględnie należała się osobna notka, odwiedziłam w Wilnie kilka innych. Pozostałe tylko mijałam po drodze i robiłam im zdjęcia z zewnątrz, często z żalem, że nie mogę się zatrzymać na dłużej. Trudno było dokonać wyboru, ponieważ oprócz zwiedzania cmentarza na Rossie i Wilna "by night", miałam jedynie kilka godzin do dyspozycji, a przecież nie tylko kościoły zamierzałam oglądać. Wiadomo było, że pójdę na Antokol i do kaplicy w Ostrej Bramie, ale reszta już nie była taka oczywista. Zdecydowałam się ostatecznie na zwiedzanie katedry, cerkwi Świętego Ducha nieopodal Ostrej Bramy, kościoła Świętego Ducha i pobliskiego Sanktuarium Miłosierdzia Bożego (oba przy ulicy Dominikańskiej). Resztę, mam nadzieję, uda się poznać w trakcie kolejnej wizyty w Wilnie.

   Opis zacznę od katedry, a dokładnie bazyliki archikatedralnej pod wezwaniem świętego Stanisława Biskupa i świętego Władysława. Jej historia sięga roku 1386, wzniesiono ją na miejscu dawnej świątyni pogańskiej, na terenie Zamku Dolnego. Potem była wielokrotnie przebudowywana i odbudowywana po zniszczeniach wojennych i pożarach, zmieniały się kolejne epoki i style od gotyku poprzez renesans i barok, po klasycyzm. Ślady gotyku trudno tu wypatrzeć, ale pozostałe style doskonale ze sobą współgrają. Podczas rządów radzieckich katedra podzieliła los wielu kościołów, została w 1950 roku zamknięta i przekształcona na magazyn. Wtedy też, 30 czerwca 1950 roku wysadzono w powietrze figury świętych stojące na szczycie fasady. Usunięto także liczne tablice pamiątkowe w języku polskim. Kiedy byłam tu czterdzieści lat temu, w katedrze znajdowało się muzeum obrazów. Dziś, po renowacji, świątynia znów pełni funkcję sakralną:


   Obok katedry stoi charakterystyczna wieża, która w XIII wieku stanowiła część muru obronnego, w XVI wieku stała się dzwonnicą katedry, a obecny wygląd uzyskała na początku XIX wieku. Wysokość dzwonnicy katedralnej - 52 metrów, a z krzyżem - 57 metrów. Do dzisiaj zachował się prawie cały parter starej wieży, a czworokątna część pod ziemią to pozostałości jednej z obronnych baszt Zamku Dolnego. Górną część (okrągłą z trzema ośmiobocznymi kondygnacjami) zbudowano później:


   Na szczególną uwagę zasługuje kaplica świętego Kazimierza, to ta część z prawej strony na powyższych zdjęciach, przykryta kopułą. Wzorowana na kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, zbudowana w latach 1623 - 1636 w kresie wczesnego baroku, została poświęcona najstarszemu synowi Kazimierza Jagiellończyka, patronowi Litwy, którego relikwie są w tej kaplicy złożone. Pochowani tu również zostali: Aleksander Jagiellończyk - król Polski w latach 1501 - 1506, Elżbieta Habsburżanka - królowa Polski w latach 1543 - 1545, Barbara Radziwiłłówna - królowa Polski w latach 1550 - 1551 i serce króla Władysława IV Wazy. Nad relikwiami świętego Kazimierza znajduje się stiukowa podobizna Madonny z Dzieciątkiem, znanej jako „uśmiechnięta i szczęśliwa”, a pod relikwiami - niezwykły obraz świętego Kazimierza z trzema rękami (to ten pokryty srebrną "koszulką"):



   I jeszcze kilka ujęć kaplicy i innych fragmentów wnętrza:








   Aby notka nie była przesadnie długa, zdecydowałam się podzielić ją na dwie części, a z kolei żeby podział był bardziej proporcjonalny, zmieniam nieco chronologię zwiedzania. W końcu wszystkie te obiekty są stosunkowo blisko siebie, wiec można je oglądać w dowolnej kolejności. Teraz pokażę jeszcze tylko zdjęcia trzech kościołów, które widziałam spacerując po wileńskiej starówce. Nie będę się specjalnie o nich rozpisywać, skoro nie wchodziłam do środka, ale chociaż po kilka zdań o każdym napiszę. 

   Pierwszy z nich to kościół świętego Kazimierza, pierwsza barokowa świątynia w Wilnie, powstała na początku XVII wieku. Podobnie, jak wiele innych kościołów jezuickich, wzorowany był na rzymskim Il Gesu (byłam!!!). Charakterystycznym elementem widocznym z zewnątrz jest wierzchołek kopuły symbolizujący koronę Jagiellończyków (mitra wielkoksiążęca, wieńcząca latarnię).

   Za czasów radzieckich kościół został kompletnie zdewastowany, zniszczeniu uległy między innymi organy i dzwony. W typowym dla komunistów stylu najpierw kościół zamknięto, potem zorganizowano w nim magazyn zboża, a wreszcie zamieniono na muzeum ateizmu z posągiem Lenina w miejsce głównego ołtarza. Dziś możemy się z tego Lenina śmiać, ale może raczej powinno to budzić grozę? Oto fasada kościoła i widoczna z daleka królewska kopuła:


   Dwa następne to kościół świętego Jana Chrzciciela i świętego Jana Ewangelisty przy uniwersytecie i kościół świętego Michała. Oba mają długą i piękną historię, oba też w czasach władzy radzieckiej straciły swą sakralną funkcje, przy czym kościół świętego Michała bezpowrotnie. Jeżeli przyjadę do Wilna na dłużej, postaram się je odwiedzić i wtedy opiszę obszerniej. A oto oba kościoły, najpierw Janów, potem Michała:



  Na razie tyle, ciąg dalszy nastąpi.

środa, 2 listopada 2016

W stronę Antokolu

   Drugiego dnia zwiedzanie Wilna rozpoczęliśmy od Góry Trzykrzyskiej, dawniej zwanej Łysą lub Krzywą, skąd podziwialiśmy piękną panoramę miasta. Obecna nazwa góry wiąże się oczywiście z trzema krzyżami, które tam umieszczono. Według legendy (nie dającej się niestety potwierdzić badaniami naukowymi) na Górze Łysej za czasów Olgierda umęczono siedmiu franciszkanów. Czterech strącono do Wilejki, zaś trzy krzyże z ciałami męczenników ustawiono na górze. Przez lata stały tam krzyże drewniane, które co jakiś czas wymieniano na nowe, aż w roku 1916 zbudowano pomnik betonowy, zniszczony potem przez komunistów. Odbudowano go w 1989 roku, wykorzystując część pozostałych fragmentów, jako pomnik ofiar stalinizmu na Litwie:






   Na wschód od Góry Trzykrzyskiej rozciąga się wileński Antokol, którego najważniejszym punktem jest kościół świętych Piotra i Pawła:


   Kiedy odwiedziłam go po raz pierwszy, oniemiałam z zachwytu. Teraz, po 40 latach, kiedy już kawałek świata zjeździłam, kolejna wizyta tylko ten zachwyt potwierdziła. Żaden z rzymskich kościołów barokowych nie zauroczył mnie tak bardzo. Wnętrze świątyni zdobi ponad dwa tysiące rzeźb stiukowych o tematyce biblijnej, mitologicznej i historycznej. Jednym z ciekawszych elementów wystroju wnętrza jest przepiękny kryształowy żyrandol w kształcie łodzi. Autorem tych wyjątkowych sztukaterii był Giovanni Pietro Perti lub Peretti, uczeń Berniniego, a na mnie ta wszechobecna biel gipsowych wzorów podziałała mocniej, niż rzymski "kolorowy zawrót głowy". Co tu dużo gadać, lepiej niech przemówią zdjęcia. Zaczynamy od widoków ogólnych całego wnętrza i sklepienia:














   A teraz jako przerywnik parę słów o historii kościoła i jego fundatorze. Pierwszy drewniany kościół zbudowano w tym miejscu za panowania Władysława Jagiełły, spłonął on jednak w 1594 roku. Obecny kościół wraz z klasztorem w 1668 roku ufundował Michał Kazimierz Pac, hetman wielki litewski i najbardziej znaczący magnat litewski drugiej połowy XVII wieku. W prezbiterium kościoła umieszczono portret oraz popiersie fundatora. Aluzję do jego nazwiska (Pac - pace) zawiera również napis na fasadzie: Regina pacis funda nos in pace (Królowo Pokoju, umacniaj nas w pokoju). Można powiedzieć "wart Pac pałaca".

  I jeszcze trochę zdjęć różnych, mniej lub bardziej białych, detali kościoła na Antokolu, na dwóch ostatnich - ja na dokładkę:
















   A w następnym odcinku - inne wileńskie kościoły, już w większym skrócie.

Powrót do Bassano del Grappa

     Bassano del Grappa jest śred niej wielkości miastem (40 000 mieszkańców). Leży w miejscu, gdzie płaskie równiny Veneto docierają do prz...